Generatiearmoede: een moeilijk te doorbreken cirkel

Generatiearmoede wordt vaak genoemd als het gaat over armoede in Nederland. Maar wat betekent het eigenlijk?

Armoede kan iedereen overkomen. Maar voor sommige mensen is de kans veel groter dan voor anderen. En is het ook veel moeilijker om eruit te komen. Wanneer iemand geboren wordt in armoede, is de kans veel groter dat hij als volwassene ook financieel kwetsbaar is. Dit noemen we generatiearmoede.

Wat is generatiearmoede?

Generatiearmoede (ook wel intergenerationele armoede genoemd) is een vorm van armoede die van generatie op generatie wordt doorgegeven. Het gaat om gezinnen waarin niet alleen de ouders, maar ook de kinderen en soms ook weer de kleinkinderen langdurig te maken hebben met armoede en uitsluiting.

Die uitsluiting heeft niet altijd alleen met geld te maken, maar kan ook sociaal of maatschappelijk zijn. Bijvoorbeeld door minder toegang tot goed onderwijs, werk, een netwerk of passende huisvesting. Kinderen die opgroeien in armoede hebben daardoor een grotere kans om later zelf ook in armoede terecht te komen. En hun kinderen daarmee ook weer. Zo ontstaat een hardnekkige cirkel waarin kansen ongelijk verdeeld zijn en waarin de plek waar je wordt geboren een grote invloed heeft op je toekomst.

Hoe werkt generatiearmoede?

Generatiearmoede ontstaat niet door één oorzaak, maar door verschillende redenen tegelijk. Dat maakt het moeilijk om de cirkel van armoede te doorbreken.

• Gezondheid: stress of een tekort aan gezonde voeding tijdens de zwangerschap kan al gevolgen hebben voor de gezondheid van een kind, ook op latere leeftijd. Ook opgroeien in een woning met bijvoorbeeld vocht of schimmel, of als kind langdurige stress voelen, kan leiden tot gezondheidsproblemen. Een slechte gezondheid maakt het vervolgens moeilijker om goed te presteren op school of om een baan te vinden en te behouden.
• Stress en zelfvertrouwen: Kinderen die opgroeien in armoede hebben vaker een laag zelfbeeld en minder zelfvertrouwen. Ze ervaren vaker stress en ingrijpende gebeurtenissen, wat kan leiden tot emotionele of mentale problemen die soms nog lang doorwerken, ook als ze volwassen zijn
• Onderwijs: armoede heeft grote invloed op de onderwijskansen van kinderen. Er is thuis bijvoorbeeld minder ruimte of rust om huiswerk te maken, minder geld voor schoolspullen of bijles en soms minder ondersteuning van ouders. Stress of honger kan het bovendien moeilijk maken te concentreren op school. Ook is de stap naar een studie vaak duur of praktisch onhaalbaar. Hierdoor hebben kinderen later minder kansen op een goedbetaalde baan.
• Sociaal netwerk: Ook sociale netwerken en kennis van regels en instanties spelen een belangrijke rol. Veel regelingen en hulpvoorzieningen zijn ingewikkeld, waardoor gezinnen die de weg niet kennen minder snel gebruikmaken van ondersteuning. Daarnaast ontbreekt vaak een netwerk dat kan helpen bij het vinden van een stage of een baan. Bovendien kunnen verschillen in taalgebruik, kleding of andere gewoontes ertoe leiden dat mensen worden buitengesloten of minder kansen krijgen.

Bron: Sociaal Planbureau Groningen

Al deze factoren beïnvloeden elkaar. Gezondheidsproblemen kunnen leiden tot slechtere schoolprestaties, minder onderwijs vergroot de kans op een laag inkomen en een laag inkomen zorgt weer voor stress en minder mogelijkheden voor de volgende generatie. Zo kan armoede zich binnen families generaties blijven herhalen.

Wat kan er gedaan worden tegen generatiearmoede?

Generatiearmoede doorbreken vraagt om een brede en langdurige aanpak. Er is geen eenvoudige oplossing, omdat de oorzaken van generatiearmoede met elkaar samenhangen.

• Focus op omgeving: Daarbij is het belangrijk om niet alleen te investeren in gezinnen die nu in armoede leven, maar ook in de omgeving waarin zij opgroeien. Goede huisvesting, toegankelijke zorg, goed onderwijs, voldoende inkomensondersteuning en kansen op werk dragen allemaal bij aan het doorbreken van de vicieuze cirkel van armoede.
• Samenwerking is onmisbaar: Gemeenten, scholen, zorgorganisaties, woningcorporaties, werkgevers en maatschappelijke organisaties kunnen alleen samen zorgen voor een aanpak die aansluit bij de verschillende problemen waarmee gezinnen te maken hebben. Zo wordt niet alleen gewerkt aan het oplossen van problemen, maar ook aan het vergroten van kansen voor de volgende generatie.

Het Armoedefonds vindt het belangrijk dat generatiearmoede wordt tegengegaan. Daarom steunen wij bijvoorbeeld lokale organisaties die zorgen dat kinderen ontbijt krijgen en met een gevulde maag naar school gaan, zodat ze zich goed kunnen concentreren in de les. Om generatiearmoede overal te doorbreken is een landelijke aanpak nodig. Daarom pleit het Armoedefonds voor actie vanuit het kabinet in Den Haag. 

Bronnen

https://www.leiden-delft-erasmus.nl/nl/nieuws/de-invloed-van-geldstress-op-de-volksgezondheid-is-niet-te-onderschatten
https://decorrespondent.nl/14403/armoede-is-mensonterend-zegt-deze-ervaringsdeskundige-laten-we-kinderen-ervoor-beschermen/8080ffc5-be4c-06df-1d10-f93945c0cf01
https://www.vakbladvroeg.nl/armoede-verstoort-hersenontwikkeling-op-jonge-leeftijd/
NCJ wil gezamenlijke effectieve aanpak van Early Life Stress 2018
https://www.socialevraagstukken.nl/kansenongelijkheid-wordt-van-generatie-op-generatie-overgedragen/
https://www.wrr.nl/documenten/2017/04/24/weten-is-nog-geen-doen
https://www.nibud.nl/onderzoeksrapporten/rapport-geldzaken-in-de-praktijk-2018-2019-2019/
https://www.hongerwinter.nl/
https://alliantiekinderarmoede.nl/media/uploads/nl/knowledgecircle/Feitenblad_generatiearmoedeV6.pdf
https://www.rug.nl/feb/research/frn/blog/econ-050-generational-poverty?lang=en
https://www.rug.nl/research/ursi/essay-intergenerationele-armoede.pdf
https://pure.rug.nl/ws/portalfiles/portal/851861488/De-cirkel-van-generatiearmoede-DEF.pdf
https://sociaalplanbureaugroningen.nl/wp-content/uploads/2023/11/De-cirkel-van-generatiearmoede-DEF.pdf