Bijna twintig jaar geleden belandt Metha Visser (61) in armoede. Haar huwelijk loopt stuk en door haar reuma wordt ze afgekeurd. Sindsdien moet ze rondkomen van 70 euro per week. De stijgende prijzen maken dat alleen maar moeilijker. “In verband met mijn reuma stond ik vroeger elke dag onder de douche. Nu met de energiecrisis douche ik één keer in de week. En verder aan de wastafel met koud water.”
“Over zoiets simpels als douchen moet ik drie keer nadenken” De energiearmoede geeft haar veel zorgen. Metha doucht zelden en zet de verwarming bijna nooit aan. “Ik zit constant in de stress: als ik maar geen narekening krijg. Ik heb een keer een energierekening laten liggen, omdat mijn kind voetbalschoenen nodig had. En dan krijg je aanmaning op aanmaning. Ik kon het niet meer bijbenen”, laat ze weten.
Metha benadrukt dat dit een extra last is die erbij komt. “Ik denk er wel over na in de zin van: gisteren heb ik warm gegeten, dan doe ik het vandaag weer met een boterham.” Die keuzes zijn soms pijnlijk. “Ik zit al jarenlang in een stresscirkel. En het wordt alleen maar erger.”
Creatieve manieren om warm te blijven Om de woonkamer warm te houden, heeft Metha’s zwager een rails aan het plafond gehangen. “Als het echt koud is, hang ik daar een groot gordijn aan. Zo houd ik de warmte in een kleiner deel van de kamer en hoeft alleen daar het kacheltje aan.”Ze bedenkt vaker slimme oplossingen. “Ik neem dan bijvoorbeeld een kruik op schoot. Als het water is afgekoeld, giet ik het in de waterkoker en warm ik het weer op.”
Overheidssteun laat te wensen over Metha hoopte dat de regering op zou komen voor de mensen die het nodig hebben. “Als je kijkt naar energiearmoede, had ik niet verwacht dat ze me letterlijk in de kou zouden zetten.”Overheidssteun voor de vorige ronde van het Noodfonds Energie liep op niets uit. “Ik kwam er gewoon niet door. En mijn bewindvoerder ook niet. Heel veel mensen zijn niet geholpen.” Hoewel haar gemeente destijds bijsprong met extra middelen, is die hulp inmiddels gestopt.
Help mensen zoals Metha Bij het Armoedefonds horen we verhalen, zoals dat van Metha, regelmatig. Energiearmoede gaat niet over cijfers, maar over mensen die hierdoor noodgedwongen leven met stress en gezondheidsproblemen.
Daarom dringt het Armoedefonds aan op snelle en concrete actie van de Nederlandse overheid: open het Noodfonds Energie, zorg voor structurele steun en zorg dat die steun voor iedereen in energiearmoede beschikbaar is.
Voor Metha is hulp nu nodig.
“Een noodfonds pas in het najaar? Dat duurt gewoon veel te lang.”
Hoe is het om te leven in energiearmoede? Je kan het zelf ervaren in De Koude Week (23 t/m 27 maart). Hierin daagt WISE Nederland iedereen uit om één week lang de verwarming lager te zetten of uit te laten. Voor mensen in armoede is dit echter geen keuze, maar de harde realiteit. Daarom roept WISE ook op om de petitie ‘Stop energiearmoede’ van het Armoedefonds te ondertekenen. Wij spraken directeur Lisanne Boersma, over het belang van deze week en waarom energiearmoede prioriteit verdient.
Het ontstaan van De Koude Week
Het idee voor De Koude Week ontstond midden in de winter van vorig jaar. Lisanne vertelt: “Onderzoeken laten zien dat steeds meer mensen in energiearmoede belanden door stijgende energiekosten. Dat belemmert hen niet alleen in hun dagelijks leven, maar ook om mee te gaan in de energietransitie. Met deze actie maken we energiearmoede zichtbaar en bespreekbaar. Structurele oplossingen zijn hard nodig en het liefst zo snel mogelijk.”
Samenwerking Armoedefonds
Om er landelijk nog meer aandacht voor te vragen, heeft WISE contact gezocht met het Armoedefonds om de petitie over energiearmoede te ondersteunen. Met deze petitie roept het Armoedefonds het kabinet op om structurele maatregelen te nemen die álle huishoudens in energiearmoede helpen. De samenwerking tijdens De Koude Week laat zien hoe beide partijen elkaar versterken: WISE zet zich in voor groene energie en verduurzaming voor iedereen, terwijl het Armoedefonds zich meer richt op het ondersteunen van kwetsbare huishoudens. Want de armste mogen niet de dupe worden van energiearmoede. Beide organisaties benadrukken dat beschikbare middelen duurzaam moeten worden ingezet en gericht zijn op structurele oplossingen voor energiearmoede.
Leven in energiearmoede
Voor veel mensen betekent energiearmoede voortdurende stress. Ze wonen in een oncomfortabel huis en kampen soms zelfs met gezondheidsproblemen, vertelt Lisanne. “Het schrijnende is dat zij in een soort fuik terechtkomen: zij kunnen niet meedoen in de samenleving, omdat het geld ontbreekt of de drempel simpelweg te hoog is. Zonder gerichte steun komen ze hier niet uit. Het is daarbij belangrijk om het menselijke aspect te laten zien,” zegt Lisanne. “Hopelijk delen mensen hun ervaringen in De Koude Week tijdens gesprekken aan de keukentafel, in de kantine of op het schoolplein, zodat het verhaal zich vanzelf verspreidt. Natuurlijk komt het niet in de buurt van de realiteit van mensen die dagelijks in energiearmoede leven. Maar het helpt wel om daarbij stil te staan,” aldus Lisanne.
Doe mee met De Koude Week
Deelnemers ontvangen elke dag een mail met kleine uitdagingen en vragen: Heb je de verwarming wat lager gezet? Douche je vandaag korter of kouder? Ben je je bewust van je energieverbruik tijdens het koken? Zo worden mensen stap voor stap bewuster van het eigen gedrag.
Daarnaast wordt er informatie gedeeld over hoe energiearmoede verschillende groepen raakt, laat Lisanne weten. “Denk aan ouderen die hun huis moeilijk warm krijgen of studenten die moeite hebben energierekeningen te betalen. We nodigen deelnemers uit om na te denken: geldt dit misschien ook voor mij, of voor iemand in mijn omgeving?”
De Koude Week nodigt iedereen uit om één week lang de verwarming uit te laten. Niet als stunt, maar om te voelen hoe het is om te leven in energiearmoede – een realiteit voor honderdduizenden huishoudens in Nederland. Meedoen is simpel: • Zet je verwarming een week uit (of lager) • Deel je ervaringen • Ga het gesprek aan met anderen • Teken de petitie!
Bovenaan politieke agenda
WISE roept samen met het Armoedefonds op om het energiearmoede bovenaan de politieke agenda te zetten en topprioriteit te maken. “De klimaat- en maatschappelijke winst is enorm,” aldus Lisanne. “Politici spreken die ambitie vaak wel uit, maar trekken er nog onvoldoende extra middelen voor uit. Ondertussen wordt het probleem steeds groter. Dit zou van links tot rechts een gezamenlijke prioriteit moeten zijn.”
Door stijgende energieprijzen, onder andere door de oorlog in Iran, dreigen opnieuw veel huishoudens met een laag inkomen in de problemen te komen. De ombudsman waarschuwde hier al eerder voor. Maandag maakte het kabinet bekend dat zij wil afwachten met steunmaatregelen voor huishoudens in energiearmoede. Het Noodfonds Energie gaat mogelijk pas in de winter van 2026-2027 opnieuw open. Dat komt voor veel mensen te laat, waarschuwt het Armoedefonds.
“Het Armoedefonds pleit al een jaar voor het snel openen van het Noodfonds Energie”, zegt Henk de Graaf, directeur van het Armoedefonds. “Mensen in energiearmoede hebben niets aan plannen die pas eind dit jaar ingaan. Zij hebben nu hulp nodig. Wachten tot volgende winter is te laat.”
Het Armoedefonds wijst op de problemen bij de eerste ronde van het Noodfonds. “Vorig jaar kregen sommige huishoudens steun, terwijl anderen in de kou bleven staan”, aldus De Graaf. “Steun aan mensen in armoede mag nooit een loterij zijn. Daarom moet het Noodfonds snel en structureel ingericht worden.”
In april 2025 opende het Tijdelijk Noodfonds Energie. Het Noodfonds hielp mensen in energiearmoede aan financiële steun. Online konden mensen een aanvraag doen, wat leidde tot lange wachttijden en een vastlopende website. Voor de financiële steun gold: “op = op”. Het budget was binnen een paar dagen op. Vier op de vijf huishoudens die hulp nodig hadden, vielen buiten de boot. Zij liepen steun mis.
De gevolgen van energiearmoede zijn groot. Hanneke is één van de personen die vorig jaar steun misliep. “In de winter is het ontzettend koud in huis. Er ontstaat zelfs schimmel door het vocht”, vertelt ze. Lokale hulporganisaties herkennen dit beeld. Ruim een kwart ziet gezondheidsproblemen door energiearmoede. Een ander gezin moet het doen met 15 minuten warm water per dag: “Doe dat maar eens met douchen in een huishouden vol pubers.”
Volgens het Armoedefonds moet het kabinet nu zorgen voor een eerlijk systeem. Dat betekent: voldoende budget, laagdrempelig en toegankelijk voor iedereen die het nodig heeft. “Zolang mensen hun energierekening niet kunnen betalen, blijft dit probleem terugkomen”, zegt De Graaf. “Het Noodfonds moet niet alleen snel open, maar ook structureel worden geregeld zodat iedereen kan koken, douchen en de energierekening kan betalen zonder in de problemen of schulden te komen.”
Ruim 1 op de 4 armoedehulporganisaties ziet gezondheidsproblemen bij mensen in energiearmoede. Dat blijkt uit cijfers die het Armoedefonds vandaag publiceert. Het Armoedefonds waarschuwt voor gezondheidsproblemen bij mensen in energiearmoede en roept op tot een structurele aanpak van steun bij de energierekening en maatregelen in huis.
Uit het onderzoek onder armoedehulporganisaties in Nederland blijkt dat mensen in energiearmoede kampen met schimmel, vocht, kou en stress. 28% ziet deze gezondheidsklachten als direct gevolg van energiearmoede. Ook geeft 25% aan dat er schimmel in huis ontstaat doordat er te weinig verwarmd wordt. Stress, angst voor afsluiting en extreme besparingen op energiegebruik worden daarnaast ook regelmatig genoemd als gevolgen.
Een aantal organisaties deelt indringende voorbeelden:
“Er ontstaan zelfs gezondheidsklachten door schimmel in huis omdat het huis niet goed genoeg verwarmd kan worden.”
“De energiekosten worden steeds meer. Dat gaat ten koste van gezond voedsel.”
“Ik moet de verwarming aan zetten van de dokter vanwege mijn gewrichten. Maar dat kan ik niet betalen.”
Volgens het Armoedefonds laten verschillende onderzoeken zien dat de aanpak van energiearmoede zowel de gezondheid als financiële situatie van mensen verbetert. Zo daalt het gebruik van astma- en reumamedicatie sterk na de hulp van een energiecoach[i]. Henk de Graaf, directeur van het Armoedefonds: “Energiearmoede gaat niet alleen over geld. Het gaat over de gezondheid van mensen. Een koud en vochtig huis kan mensen ziek maken.”
In Nederland leven 510.000 mensen in energiearmoede[ii]. En maar liefst 1 op de 12 kinderen groeit op in energiearmoede[iii]. Dat brengt een vergroot risico op stress, slapeloosheid, astma, ondervoeding, leerachterstanden en mentale problemen met zich mee. De Graaf: “Geen enkel kind zou in een huis moeten wonen waar warmte een luxe is. We roepen politiek en gemeenten op om energiearmoede nog deze winter aan te pakken. Juist voor de gezondheid van mensen.”
Het advies van de overheid is helder: haal een noodpakket in huis. Een radio, voedselvoorraad, batterijen, EHBO-doos én contant geld. Niet een tientje, maar €70,- per volwassene. Met een noodpakket in huis ben je voorbereid op de eerste 72 uur van een ramp of noodsituatie, ook als energie, stroom of water uitvallen. Maar wat als je in geldnood leeft en ieder dubbeltje al moet omdraaien?
Het Armoedefonds ziet dat mensen die in armoede leven de spullen uit een noodpakket vaak nu al dagelijks nodig hebben. Als elke cent telt en je niet eens elke maand rondkomt, is er simpelweg geen geld om extra producten voor een noodpakket aan te schaffen.
Uit ons onderzoek (2025) blijkt dat een noodpakket voor veel mensen in armoede te duur is. Zij hebben de spullen uit een noodpakket nu al dagelijks nodig. Weerbaarheid zou voor iedereen haalbaar moeten zijn.
“Er wordt op televisie en op school of de sportclub veel gepraat over het noodpakket. Er wordt helaas veel gevraagd naar deze spullen. Maar onze hulpvragers kunnen dit gewoon niet, dat geeft veel onrust.” – Help ons Helpen 0297
Het Armoedefonds zet zich daarom in voor structurele steun aan lokale hulporganisaties. Want echte weerbaarheid begint bij samenredzaamheid. Samen met lokale hulporganisaties zetten wij ons in om oplossingen te vinden, zodat mensen in armoede niet de rekening hoeven te betalen.
Recent waren we te gast bij Dijkstra & Evenblij ter plekke op NPO Radio 1 om het hierover te hebben.
Het idee voor De Koude Week ontstond midden in de winter van vorig jaar. Lisanne vertelt: “Onderzoeken laten zien dat steeds meer mensen in energiearmoede belanden door stijgende energiekosten. Dat belemmert hen niet alleen in hun dagelijks leven, maar ook om mee te gaan in de energietransitie. Met deze actie maken we energiearmoede zichtbaar en bespreekbaar. Structurele oplossingen zijn hard nodig en het liefst zo snel mogelijk.”
