“Eenzaamheid is misschien wel de grootste armoede van onze tijd”

Het is de Week tegen Eenzaamheid. In Nederland voelen veel mensen zich eenzaam. Bijvoorbeeld omdat ze minder contact hebben met anderen dan ze zouden willen. Of door persoonlijke omstandigheden waardoor ze zich minder verbonden voelen met de mensen om hen heen. Wie in armoede leeft, kan zich extra eenzaam voelen. Schaamte kan ervoor zorgen dat mensen zich terugtrekken en minder meedoen aan het sociale leven. Toch rust op beide onderwerpen nog altijd een taboe. Wij spraken met Joris van Gerven van Gemeenschap van Sant’Egidio over hoe armoede en eenzaamheid elkaar kunnen versterken.

Mensen samenbrengen en er voor hen zijn
Gemeenschap van Sant’Egidio is een wereldwijde gemeenschap die actief is in meer dan 70 landen. In Nederland zijn zij actief in Amsterdam, Apeldoorn en Utrecht. De stichting zet zich in voor mensen die kwetsbaar zijn of in armoede leven. Joris licht toe waarom iedereen bij hen welkom is: “Achter ieder mens schuilt de behoefte om gezien, gehoord en welkom te zijn, ongeacht zijn of haar persoonlijke situatie. Daarom staan wij naast mensen en brengen we mensen samen.” De stichting is ook zichtbaar op straat, bijvoorbeeld met een bakfiets of een karretje met koffie, thee, brood en fruit, op plekken waar mensen het moeilijk hebben. “Hulp bieden doen wij op verschillende manieren: met een maaltijd aan tafel, gratis kleding, ontmoetingsmomenten, activiteiten en uitstapjes. Maar vooral door tijd en aandacht te geven.”

Schaamte rondom armoede
Er heerst nog steeds een taboe op armoede. Dat merkt Joris ook. “Onze dakloze vrienden van de straat, maar ook de eenzame ouderen die we kennen en mensen die nog niet zo lang in Nederland zijn, hebben vaak veel wantrouwen opgebouwd tegenover allerlei vormen van geïnstitutionaliseerde hulp. Hulp vragen betekent voor hen vaak: opnieuw hun moeilijke situatie moeten uitleggen, opnieuw afhankelijk zijn van wat anderen van hun keuzes vinden en opnieuw de regie over hun eigen leven uit handen geven. In de verhalen die we van de mensen op straat horen, krijgen we deze signalen nog concreter mee: financiële problemen leiden vaak ook tot problemen op het werk, problemen met je relatie, en dan is de stap naar je huis verliezen niet groot meer. Door dicht bij mensen te zijn, mee te leven zonder te oordelen en samen mee te denken, vinden mensen weer hoop.”

Armoede maakt eenzaam
Financiële armoede leidt vaak tot uitsluiting en eenzaamheid. Wanneer je niet mee kunt in het “gewone” verhaal van hoe onze samenleving is ingericht, brokkel en contacten al snel af. Mensen die aan de rand van de samenleving staan, worden niet meer gezien. Bij instanties staat meestal hun situatie centraal. Maar wie vraagt nog hoe het eigenlijk met je gaat? Toen we die vraag stelden aan een dakloze vrouw, barstte ze in tranen uit. Ze kwam op talloze plekken voor hulp en ondersteuning, maar die vraag was haar al tijden niet meer gesteld. En als je op straat naast een dakloze gaat zitten om met hem te praten, merk je dat voorbijgangers ook van jou wegkijken. Dat doet iets met je gevoel van waardigheid, van ertoe doen, van gezien worden als mens. Of als oudere nodig je geen mensen meer bij je thuis uit, omdat je je schaamt voor je armoede. Of je voelt je als vluchteling zonder geldige papieren onveilig en begint contact met anderen te mijden.”