Hoe is het om jarenlang zelf met schulden te leven, terwijl je met je werk anderen helpt met geldproblemen? En wat neem je mee uit deze ervaring als je daarna beleid gaat maken over armoede? Emine Uğur weet hoe het voelt om aan beide kanten van geldnood te staan. Ze leefde zeven jaar in armoede als alleenstaande moeder, werkte tegelijkertijd als sociaal hulpverlener en is nu beleidsadviseur armoede en schulden. Haar verhaal laat zien wat schulden doen met een mens en waarom dat perspectief zo belangrijk is in hulpverlening én bij het maken van beleid over armoede.
De problemen begonnen voor Emine na een scheiding. Ze bleef achter met haar zoon, die toen nog klein was. Haar ex-partner vertrok naar het buitenland en zij was verantwoordelijk voor het oplossen van alle problemen. “Ik stond er ineens helemaal alleen voor”, vertelt ze. Hulp vragen deed ze lange tijd niet. Schaamte speelde hierbij een grote dol, ook door haar werk. “Ik werkte zelf als adviseur voor mensen met geldproblemen. Het voelde als falen toen ik zelf hulp nodig had.” Ze had het gevoel dat ze het zelf moest kunnen oplossen. “Ik dacht: ik help anderen hier dagelijks mee, dus dit moet mij ook lukken.”
Dat lukte niet. Het grootste deel van haar inkomen ging naar schuldeisers en er bleef weinig over om van te leven. Na een paar jaar merkte ze dat ze vastzat. “Ik zag dat er zelf niet uit zou komen. En als ik zo doorging, zou het alleen maar langer duren.” Ondertussen nam de druk en de wil om uit de situatie te komen toe, mede doordat haar zoon ouder werd. “Ik wilde dat het op orde was vóór hij naar de middelbare school ging. Dan komen er extra kosten, die ik er niet bij kon hebben. En kinderen worden zich dan ook bewuster van hun leven en de problemen. Tot dan toe was hij zich er eigenlijk nog steeds niet bewust van dat we in armoede leven, dit was zijn ‘normaal’ en ik zorgde ervoor dat hij ook niets merkte.”
Overlevingsstand De jaren zonder hulp omschrijft Emine als leven in een overlevingsstand. “Je hoofd staat nooit uit”, zegt ze. “Alles draait om geld.” Ze werkte fulltime, zorgde voor haar zoon en probeerde ondertussen alle eindjes aan elkaar te knopen. “Je bent de hele dag aan het rekenen. Wat kan wel, wat kan niet en wat stel ik nog even uit?” Die stress voelde ze altijd. “Je bent continu alert, alsof er elk moment iets mis kan gaan. Want het leven loopt niet in één rechte lijn. Er komt altijd iets tussendoor: onverwachte rekeningen, je kind krijgt een groeispurt, er gaat iets kapot… er komt steeds weer iets bij.” Daarbij hield ze haar situatie voor veel mensen verborgen. “Dat kostte ontzettend veel energie”, zegt ze. “Niet alleen de geldzorgen zelf, maar ook het doen alsof alles normaal is.” Ze was ook bang dat haar werkgever erachter zou komen.
Papier versus realiteit Op papier had Emine een goed inkomen, maar in werkelijkheid leefde ze onder de armoedegrens. “Er lagen verschillende beslagen op mijn inkomen. Daardoor hield ik weinig over. Toch kam ik niet in aanmerking voor veel regelingen. Gewoon omdat ik op papier te veel verdiende.” Dat is een situatie die helaas bij veel mensen speelt: ze lijken ‘net boven de grens’ te zitten, maar door beslag, hoge vaste lasten of schulden leven ze in feite onder die grens.
Sporen Haar zoon zegt dat hij weinig heeft gemerkt van de armoede. Toch ziet Emine de sporen, ook nu hij al richting volwassenheid gaat. “Ik kon hem niet mee laten doen op een voetbalclub, want daar had ik gewoonweg geen geld voor. Pas op latere leeftijd kon hij aan dit soort dingen meedoen, toen was het veel moeilijker om daarmee te beginnen.”
Werk Voordat Emine zelf in de schulden kwam, werkte ze al jaren als sociaal dienstverlener. In deze rol verwees ze mensen met geldproblemen door naar passende hulp en ondersteunde ze hen. Ze was al betrokken en empathisch, maar haar eigen ervaring veranderde toch haar blik. “Ik snap nu pas hoeveel ruimte schulden innemen in je hoofd”, zegt ze. “Hoeveel stress het geeft. Hoeveel het van je denkvermogen vraagt. Hoeveel je ervan wakker ligt. En ook wat het lichamelijk en mentaal met je doet.” Ze vertelt dat ze vroeger soms dacht dat alle mensen gewoonweg meerdere dingen tegelijk moesten kunnen. “Schuldhulpverlening krijgen én solliciteren bijvoorbeeld. Nu weet ik dat dat vaak te veel is. Je houdt voor iets als solliciteren gewoon geen energie meer over.” Ze noemt het overlevingsstand: je doet wat nodig is om vandaag te halen, en morgen ook, maar verder kijken lukt nauwelijks.
De menselijke maat Emine ziet gelukkig een positieve verandering in hoe men naar armoede kijkt: er is meer aandacht voor de menselijke maat. “Er is echt wel wat veranderd: de meeste organisaties kijken op een meer begripvolle en menselijke manier naar iemand met financiële problemen. Maar ik blijf er wel bij, at zolang we de oorzaken niet aanpakken, zoals ongelijkheid en het te lage minimumloon, we gewoonweg pleisters blijven plakken. We verzachten de pijn, maar we lossen het probleem niet op.” Emine neemt haar ervaring mee in alles wat ze doet: in haar werk, haar columns en in gesprekken met anderen. “Pas nadat het voorbij was, kon ik er echt over schrijven en vertellen”, zegt ze. Haar boodschap is eenvoudig en duidelijk. “Help zonder oordeel. Luister écht. En besef dat armoede niet alleen over geld gaat, maar over stress, schaamte en geen ruimte meer hebben in je hoofd.” Pas als we dat echt begrijpen, zegt Emine, kunnen beleid en praktijk dichter bij elkaar komen.
Hieperdepiep hoera! Er is er een jarig! Bij een verjaardag horen natuurlijk cadeautjes, slingers en iets lekkers. Maar wat als er thuis geen geld, middelen of tijd is voor een taart of cake? Daarom is het zo waardevol dat er hobbybakkers zijn die gratis een taart maken, helemaal afgestemd op de wensen van het kind. De missie van Gebakplaats is helder: ieder kind verdient een verjaardagstaart. Dankzij de donatieverdubbelaar van het Armoedefonds kunnen zij nog meer kinderen blij maken met een zoete traktatie.
Bak een glimlach Maaike is coördinator van de regio Utrechtse Heuvelrug, een van de 30 regio’s waar Gebakplaats actief is. Daarnaast is ze betrokken bij de voedselbank en werkt ze als politieagente. Met veel enthousiasme vertelt ze over haar passie voor bakken. “Ik hou heel erg van bakken. Vorig jaar kwam ik zelfs in de voorselectie van Heel Holland Bakt, waar ik tot de laatste 30 ben gekomen. Via een kennis leerde ik Gebakplaats kennen. Omdat er in mijn regio nog geen afdeling was, besloot ik er zelf een op te zetten.” Voor Maaike is het duidelijk wat het werk zo mooi maakt: “Voor mij is het een kleine moeite, maar het brengt zoveel geluk bij een ander. Je bakt echt een lach.”
Van oproep tot match Maaike vertelt hoe een aanmelding in zijn werk gaat: “De gezinnen komen bij mij op de lijn. Dit gebeurt bijvoorbeeld via de voedselbank. Ik plaats de oproepjes die vanuit mijn regio komen vervolgens op de website van Gebakplaats. Van daaruit breng ik de gezinnen en hobbybakkers met elkaar in contact.” Daarna begint het mooiste deel: bakken met aandacht, speciaal voor dat ene kind. Je hoeft geen meesterwerken te bakken. Iedereen kan zich aanmelden als bakker. De regenboogtaart staat haar nog helder voor de geest. “Soms zie je dat mensen echt uitpakken. Een bakker had de wensen van het kind perfect gevangen. Het meisje hield van kleur en fruit. In de regenboogtaart kwam dit allemaal samen,” zegt ze enthousiast.
“Je hebt ons kind weer écht jarig laten voelen.” De reacties zijn oprecht en liefdevol. Ouders en verzorgers laten regelmatig weten dat hun kind zich erg jarig heeft gevoeld. “Zo was er een gezin waar een peuter door de kamer heen kroop en bewoog van blijdschap. De ouders, broertjes en zusjes zijn vaak net zo verheugd op de komst van de taart als de jarige zelf. Dat zijn momenten die je niet snel vergeet.” De reacties zijn niet altijd uitbundig. Soms wordt de taart in stilte in ontvangst genomen en gaat de deur daarna zachtjes weer dicht. “Dan voel je dat schaamte een rol speelt,” zegt ze. “Maar ook zonder veel woorden kan de impact enorm zijn.”
Dubbele impact dankzij de donatieverdubbelaar Van een bestuurslid hoorde Maaike dat het Armoedefonds fondsenwervende acties van organisaties die zich inzetten tegen armoede kan verdubbelen. “Ik was al van plan om de Heuvelrugloop van 16,6 kilometer te lopen om geld op te halen. Dat de opbrengst vervolgens verdubbeld kon worden, maakte het natuurlijk extra mooi.” Dankzij de verdubbeling groeide de totale opbrengst uit tot maar liefst € 1.600. Een deel gaat naar het landelijke bestuur. Met het andere deel ondersteunen ze de vrijwillige bakkers in de regio Utrechtse Heuvelrug. Maaike: “Zo kunnen we iets terugdoen voor de hobbybakkers die zich met hart en ziel inzetten om kinderen met een taart een feestelijk moment te bezorgen.”
De wereld een stukje socialer maken De Utrechtse Heuvelrug is een relatief welvarende gemeente, maar ook hier zijn gezinnen die het financieel moeilijk hebben. Ieder kind verdient het om gezien te worden en een moment van geluk te ervaren op zijn of haar verjaardag. Het hele jaar door. Voor de toekomst heeft ze mooie dromen. “Ik hoop dat we bij de voedselbanken tolken kunnen inzetten, zodat we gezinnen nog beter kunnen begrijpen en begeleiden tijdens de aanmelding.” Ook ziet ze kansen om meer samen te werken met scholen en bakkersopleidingen. “Als iedereen een beetje tijd en aandacht aan een ander geeft, wordt de wereld vanzelf een stukje mooier. Mijn moeder was basisschooljuf en van huis uit heb ik meegekregen hoe belangrijk het is om naar elkaar om te kijken en voor elkaar te zorgen,” vertelt Maaike. “Soms begint dat al met iets kleins, zoals een taart.”
Met jouw steun kunnen wij nog meer acties zoals deze steunen. Help mee, samen kunnen we een verschil maken.
Dress for Success heeft 10 ‘winkels zonder kassa’ in Nederland waar werkzoekenden op afspraak terecht kunnen. Op deze manier helpen ze mensen met een minimuminkomen die op zoek zijn naar (beter) werk gratis aan een mooie set kleding voor hun sollicitatie- of kennismakingsgesprek. De organisatie draait op vrijwilligers die alles uit de kast halen om iedere klant te laten ‘shinen’ in een passende outfit. Het Armoedefonds bracht een welkom cadeautje dat extra van pas kwam.
De perfecte match tussen outfit en make-up Je hele presentatie is belangrijk, niet alleen je kleding natuurlijk. Daarom is Dress for Success ontzettend blij dat ze klanten via het Armoedefonds een Kruidvat Health & Beauty kaart mogen geven. Bijvoorbeeld om een mooie lipstick of mascara te kunnen kopen die de outfit helemaal afmaakt. De eerste kaart ging naar alleenstaande moeder Monika. Ze stond al te glunderen in haar nieuwe kleding en haar lach werd nog groter toen ze ook dit cadeau nog kreeg. “Jullie hebben me laten zien hoe ik subtiel make-up kan dragen. Nu ga ik zéker wat make-up aanschaffen! En iets voor mijn tienerdochter, die vindt haar uiterlijk ook steeds belangrijker”.
Keuzevrijheid in persoonlijke verzorging Het fijne is dat iedereen zelf kan kiezen waaraan ze de 25 euro besteden: klanten geven aan make-up, maar ook shampoo, deodorant, wasmiddel en zonnebrand worden vaak genoemd. Het is fijn om jezelf eens te verwennen, maar het is ook heel fijn om het juist voor de dagelijkse verzorging te kunnen gebruiken. Klanten krijgen daarnaast van Dress for Success advies over hoe ze zich het beste kunnen presenteren. Er verzorgd uitzien is belangrijk: nette, gestreken kleding, fris ruiken, gekamde haren, netjes geschoren. Als sollicitant word je al in de eerste paar seconden beoordeeld op je uiterlijke verschijning. De eerste indruk is dus belangrijk. Samen zorgen we ervoor dat iedereen de beste versie van zichzelf kan zijn.
Met jouw steun kunnen we Monika en andere mensen helpen zich verzorgd en goed te voelen. Dat kan al met een donatie. Elke bijdrage maakt een verschil.
Het schooljaar loopt langzaam ten einde, maar voor veel gezinnen dienen de zorgen over het volgende schooljaar zich alweer aan. Een nieuwe schooltas, schriften, pennen, gymspullen of een rekenmachine: de kosten lopen al snel op. Daarom verspreidt het Armoedefonds ook dit jaar Scholierenpassen via lokale hulporganisaties door heel Nederland. De passen worden vandaag uitgedeeld en zijn te gebruiken tot en met 30 september 2026. Dankzij de samenwerking met fashioncheque krijgen kinderen en jongeren de mogelijkheid om zelf de schoolspullen te kiezen die zij nodig hebben. Zo kunnen zij goed voorbereid én met vertrouwen aan het nieuwe schooljaar beginnen. Wij spraken met Soumia, Senior Accountmanager bij fashioncheque, over de mooie samenwerking.
Een gedeelde missie De samenwerking tussen het Armoedefonds en fashioncheque ontstond vanuit een gezamenlijke missie: ervoor zorgen dat kinderen en jongeren die het financieel moeilijk hebben, toch kunnen meedoen. Soumia vertelt hoe deze samenwerking tot stand kwam: “Ik heb al jaren prettig contact met Kim Kreté en ben een aantal jaar geleden bij het Armoedefonds langsgegaan om te verkennen of we iets voor elkaar konden betekenen met fashioncheque. Als marktleider in cadeaukaarten ondersteunen wij jaarlijks meerdere organisaties en ook gemeenten. Met onze passen bieden we keuzevrijheid, een groot besteedbaar netwerk en een laagdrempelige oplossing waarmee gezinnen zelf hun aankopen kunnen doen.” Vanuit de gesprekken bleek al snel dat beide organisaties dezelfde ambitie delen. “Toen Kim ons later benaderde voor de Scholierenpas, viel alles eigenlijk mooi op zijn plek. Sindsdien werken we met veel plezier samen aan de schoolspullenactie. Het is mooi om te zien hoe we ieder vanuit onze eigen expertise bijdragen aan hetzelfde doel”, vertelt Soumia.
Van voorbereiding tot ondersteuning Voor het tweede jaar wordt de Scholierenpas samen met fashioncheque ingezet tijdens de schoolspullenactie van het Armoedefonds. Achter iedere Scholierenpas gaat een zorgvuldig proces schuil. Samen worden aantallen, waarde en planning afgestemd. Vervolgens worden de passen geproduceerd, geregistreerd, verpakt en verzonden naar de aangesloten hulporganisaties. Ook na de uitgifte blijft de ondersteuning doorgaan, laat Soumia weten. “Hulporganisaties kunnen rekenen op informatie over het gebruik van de passen, terwijl gebruikers terechtkunnen bij de klantenservice met vragen. Daarnaast wordt het gebruik van de passen gemonitord, zodat de actie zo goed mogelijk aansluit bij de behoeften van gezinnen.”
Zelf kiezen maakt het verschil Wat de Scholierenpas bijzonder maakt, is de keuzevrijheid die gezinnen krijgen. Ouders en kinderen bepalen zelf welke schoolspullen zij nodig hebben en waar zij deze aanschaffen. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar voor gezinnen die afhankelijk zijn van hulp is het een belangrijk verschil. De Scholierenpas werkt als een reguliere cadeaukaart, waardoor kinderen zonder stigma kunnen winkelen en dezelfde mogelijkheden hebben als hun klasgenoten. Deze kunnen ze alleen bij een geselecteerd aantal winkels uitgeven en aan bepaalde categorieën. Er kunnen dus echt alleen spullen voor school mee worden gekocht. Uit ervaring blijkt dat scholieren met de pas vooral gymspullen, schrijfwaren, schooltassen en rekenmachines kopen. Het zijn vaak juist deze basisbenodigdheden die voor gezinnen met weinig geld een grote uitgave vormen.
Samen zorgen we dat kinderen mee kunnen doen Met de schoolspullenactie wil het Armoedefonds voorkomen dat kinderen met een achterstand aan het schooljaar beginnen. Want ieder kind verdient dezelfde kansen om te leren, zich te ontwikkelen en mee te doen. Dankzij de samenwerking met fashioncheque kunnen ook dit jaar tienduizenden scholieren rekenen op de schoolspullen die zij nodig hebben om goed van start te gaan. Door de krachten te bundelen voorkomen we dat kinderen zonder de benodigde spullen aan een nieuw schooljaar beginnen. Een praktische ondersteuning, maar vooral een investering in gelijke kansen voor kinderen in Nederland.
Wil je ook helpen? Met een donatie kunnen wij nog meer gezinnen helpen.
Als brugfunctionaris vervult Dilek een signalerende en brede functie binnen de school, waarbij zij zorgt voor de best passende ondersteuning. Zo zorgt ze voor verbinding tussen de leerling, de ouders en de school. Ze werkt bij het Taal Expertise Centrum Walcheren, een school waar nieuwkomers zich klaarmaken om door te stromen naar het vervolgonderwijs volgens behoeften. Naast het geven van onderwijs zet de school zich ook in voor kansengelijkheid. Met o.a. het menstruatieproducten uitgiftepunt (MUP) van het Armoedefonds kunnen leerlingen hier gratis maandverband en tampons pakken. Wij spraken Dilek over haar werk en hoe armoede gezinnen raakt.
Brugfunctionarissen maken het verschil Op school merkt Dilek vaak subtiele tekenen van armoede op bij de kinderen. Zo vertelt ze dat het gaat om signalen die kunnen wijzen op financiële zorgen. Zoals een kind dat bijvoorbeeld zonder lunch of met oude en kapotte kleding naar school komt. “Als ik zulke problemen waarneem, ga ik zorgvuldig het gesprek aan, zonder aannames te doen.” De rol van brugfunctionaris is breed, vertelt Dilek. “Het omvat ook het herkennen van zorgen, ondersteuning bieden bij praktische en sociale vragen, en waar nodig doorverwijzen naar passende hulp.”
Maak hulp zo laagdrempelig mogelijk Hulp aanvaarden is voor veel ouders erg lastig. “Het is voor hen moeilijk om te zeggen dat ze geen shampoo of voedsel hebben. Er heerst daarbij nog veel schaamte. Je laat niet aan anderen weten dat je leeft in armoede.” Als ze signalen opmerkt, probeert ze in contact te komen met de ouders. “Ik ga dan met ze in gesprek of met het kind om te kijken wat ik voor ze kan betekenen. Dat is toch wat meer vertrouwd, zo hoeven ze niet zelf aan te kloppen.”
“Ik ben er echt voor hen” Bij kennismakingsbezoeken bij de gezinnen thuis komt Dilek soms zorgwekkende situaties tegen. Hierbij is duidelijk zichtbaar dat bepaalde voorzieningen ontbreken. Zelf komt Dilek uit een arbeidersgezin, waardoor ze zich goed kan verplaatsen in hun situatie, maar de omstandigheden blijven schrijnend. “Geen bed of beddengoed, ontbrekende basisbehoeften en geen spelletjes of boeken. Soms regelen we bijvoorbeeld een fiets of tijdelijke ondersteuning als een uitkering of financiën nog niet toereikend zijn. Tot alles weer op orde is. Ik wil laten merken dat ik er echt voor hen en de kinderen ben.”
Elkaar begrijpen zonder woorden In een schoolomgeving met verschillende culturen hoeft taal geen barrière te zijn, laat Dilek ons weten. “Een glimlach of een vriendelijk ‘hallo’ is vaak al voldoende om een connectie te maken. Later wordt taal belangrijk. Soms is een tolk handig, of regelen de ouders het. Het gaat erom dat je open en flexibel blijft, iemand ziet staan en laat merken dat je er bent. Een glimlach is een goed begin.”
Een meisje dat onlangs bij Dilek’s kantoor langskwam, staat haar nog helder voor de geest. Ze spraken elkaars taal niet, maar door te wijzen, bleek al snel dat ze graag menstruatieproducten wilde. “Je komt alleen naar onze MUP als je het nodig hebt. Als iemand meer pakt dan is toegestaan, is daar altijd een reden voor.”
Wat ze anderen wil meegeven, is dat je altijd zonder oordeel moet handelen. “Achter ieders situatie schuilt een verhaal dat het verdient om gehoord te worden.”
Met steun van het Armoedefonds krijgen gezinnen hulp waar dat nodig is, bijvoorbeeld met menstruatieproducten, verzorgingsproducten en scholierenpassen.
Verreweg de meeste impact van alle benoembare effecten van armoede was voor mij het gebrek aan maandverband en tampons. Terwijl de andere meisjes grappen maakten over vleugeltjes, hoopte ik dat het ontoereikende hoopje wc-papier in mijn onderbroek geen doorlekdrama zou worden. Natuurlijk was het ondenkbaar om daarover te praten, om te vragen of ik een maandverbandje mocht hebben, zo een met grappige vleugeltjes ja- want menstruatie is een zeer gevoelig onderwerp.
Menstruatiearmoede – geen geld hebben voor maandverband of tampons – gaat niet alleen over schaamte – een van de impactvolle effecten van armoede. Menstruatiearmoede gaat over de basis van ons bestaan. Ons menselijke recht op veiligheid en gezondheid.
Iedere maand ruimt een vrouwenlijf oud bloed op als onderdeel van de belangrijkste lichaamscyclus die er is, namelijk: de cyclus van leven doorgeven. De cyclus die een vrouw nodig heeft om te blijven leven. Want menstruatie ruimt op, van binnen. Het is een kwetsbare periode vol emotie en grote behoefte aan hygiëne. Ik heb handen te kort om de keren te tellen, waarin ik blaas- en andere ontstekingen had. Menstruatie verlaagt de PH-waarde van de vagina. Waardoor bacteriën makkelijk kunnen binnendringen. Naast schaamte en het gevoel vies te zijn, levert een gebrek aan hygiënische menstruatieproducten ernstige gezondheidsrisico’s op.
Menstruatiearmoede is trouwens nog iets belangrijks: een krachtig signaal dat we met elkaar moeten praten. Over het ontstaan van armoede en wat dit doet met ons. Eén op de acht jonge meisjes en vrouwen in Nederland kan geen maandverband en tampons aanschaffen… Een zichtbare uiting van onzichtbaar leed. Dagelijkse stress en overleven. De duidelijke scheiding in de samenleving waarin een groeiende groep mensen niet meer meedoet.
Het onderwerp menstruatiearmoede raakt de kern van medemenselijkheid. Inmiddels heeft het Armoedefonds een toenemend aantal menstruatieproducten uitgiftepunten. Laten we deze groei zien als een positief teken. Een teken van ‘op de goede weg zijn’. Dat we samen het onrecht van armoede in haar meest pijnlijke verschijningsvormen willen oplossen.
Een maand of twee geleden vertelde Lotte van het Armoedefonds mij dat zij natuurlijk heel blij is dat de MUP’s een succes zijn. Er was echter ook een ‘ Maar’ aan haar blijheid. “Want eigenlijk hopen wij dat het Armoedefonds ooit niet meer nodig zal zijn. Dat we als samenleving armoede hebben opgelost. “
Ik denk dat ons dat gaat lukken. Zolang we de gesprekken over waarde en beleving met elkaar voeren. Over menselijkheid en bloedserieuze schaamte.
Xaviere is ervaringswerker bij Sterk uit Armoede en auteur van Waar de lucht breekt.
Van oproep tot match
In een schoolomgeving met verschillende culturen hoeft taal geen barrière te zijn, laat Dilek ons weten. “Een glimlach of een vriendelijk ‘hallo’ is vaak al voldoende om een connectie te maken. Later wordt taal belangrijk. Soms is een tolk handig, of regelen de ouders het. Het gaat erom dat je open en flexibel blijft, iemand ziet staan en laat merken dat je er bent. Een glimlach is een goed begin.”
